Skip to content

Norvegiya: bir yilda olgan taassurotlarim

Mamlakat rasmiy nomi – Norvegiya Qirolligi
Yevropaning shimolida, Skandinaviya yarimorolining shimoliy-g╩╗arbiy qismida joylashgan
Boshqaruv usuli – konstitutsion monarxiya
Aholisi – 5.3 million
Jon boshiga daromad – 74 000 AQSh dollari

Birinchi navbatda menga yoqmagan jihatlarini aytib olay ­čÖé

Iqlimi sovuq – men o╩╗zim sovuqqa uncha yo╩╗qman, shu sabab avvaliga ancha qiynaldim. Norvegiya qishi uzun va qorli. Qutbga yaqin joylashgani uchun, yozda kunlari juda uzun, qishda o╩╗ta qisqa. Qishning uzun tunlarida norveglar uylarini chiroqlar va shamlar bilan yoritishadi. Shu bois, har qanday uyda albatta sham topasiz.

Havosi nam – dengiz bo╩╗yida ekani yaqqol seziladi. Bu nam havo sovuqda shunday bir zax keltirib chiqaradiki, suyakkacha o╩╗tadi. Ob-havo keskin o╩╗zgarmaydi – shunisi yaxshi.

Yana bir shaxsan menga juda malol kelgan tomoni – ovqatlari bemazaligi. Norveglar pazanda emaslar, milliy taomlari deyarli yo╩╗q – borlari ham juda bir antiqa. Tarixan ular baliqchilik, ovchilik va termachilik bilan kun ko╩╗rganlar. Shimolning uzun qishlariga oziq-ovqat g╩╗amlash usullarini o╩╗ylab topishgan. Milliy taomlari ana shunday usullardan kelib chiqqan. Ovqatlari asosan qaynatma – masalliqlarni qovurish deyarli yo╩╗q. Noyob yemishlardan bu yerda kit va bug╩╗u go╩╗shtini topish mumkin.

Tabiati

Norvegiya tabiati ajoyib! Izg╩╗irim qishda ham, qisqagina yozida ham tabiati go╩╗zalligiga qarab to╩╗ymaysiz. Butun mamlakat adir va tog╩╗liklardan iborat: Norvegiya aynan tog╩╗ va dengiz bir joyda uchrashgan mamlakat. Sohillari o╩╗ta parchalangan – dengiz tubidan ko╩╗tarilgan qoyalar quruqlik ichkarisiga o╩╗nlab va yuzlab kilometrgacha yorib kirgan qo╩╗ltiq va kanallar hosil qilgan. Ularni mahalliy aholi fyord deb ataydi.

Umuman, Norvegiya juda sersuv o╩╗lka. Serqor qishlardan keyin daryolar to╩╗lib oqadi, ming-minglab ko╩╗llari bor. Norveglar suvlari o╩╗ta tozaligi bilan juda faxrlanadilar. Chindan ham, poytaxtdan bir necha chaqirim yuqoridagi qoyalardan oqib tushayotgan soylardan bemalol ichish mumkin.

Bu yurting o╩╗rmonlari – yana bir boyligi. Sovuqqa chidamli ignabargli daraxtlar orasida kengbargli daraxtlarni ham topish mumkin. Shu o╩╗rmonlar sabab, havosi ancha toza.

Mevalardan tuksiz shaftoli, olxo╩╗ri va olmalar pishib ulguradi. Toshloq tuproqda va quyoshga to╩╗ymay pishgan bu mevalarni o╩╗zbek yegisi kelmaydi.

Odamlari

Tub aholi jahongashta vikinglar, o╩╗rmon ovchilari, baliqchilar avlodi. Bo╩╗ylari baland, ko╩╗zlari ko╩╗pincha kulrang, soch-soqollari och-sariq yoki tillarang. Ayollari ham juda baquvvat va erkaksifat.

Ammo Yevropaning deyarli hamma joyidagi kabi, bu yerda ham muhojirlar juda ko╩╗p. Immigrantlar asosan shaharlarda, alohida diaspora bo╩╗lib yashaydilar. Bu yerda hindlarni, turklarni, ruslarni ko╩╗p uchratasiz. Afrikaning urushdan aziyat chekkan davlatlaridan ham qochqinlar ko╩╗p.

Norvegiya – juda muhojirsevar mamlakat. Davlatning ham, xalqning ham immigrantlarga munosabati juda yaxshi. Millatchilik yoki mahalliychilikka deyarli duch kelmaysiz. Deyarli hamma ingliz tilini biladi va sizga shu tilda javob qaytara oladi. Ko╩╗chada hech kim sizdan mahalliy tilda gapirishni talab qilmaydi. Bu norveglarda o╩╗z tiliga hurmat yo╩╗q degani emas. Ular muhojirlarga mahalliy tilni bepul o╩╗rgatadilar, mahalliy tilni bilish ish topishda, odamlar bilan muloqotda katta yordam berishini tushuntiradilar.

Bu o╩╗lka odamlarining fe╩╝l-atvori juda bosiq – avvaliga, menga zerikarli darajada bosiq, hatto befarq tuyildi. Ko╩╗chada mast bo╩╗lib, shovqin solgan odamni ko╩╗rmaysiz. Jamoat transportida ham ular juda kam va past ovozda gaplashadilar. Jamoat joylarida quchoqlashib yoki o╩╗pishib turgan juftlarni juda kam ko╩╗rasiz. Shaxsan men bir yil ichida ko╩╗chada o╩╗pishgan oshiqlarni ko╩╗rmadim.

Odamlar juda xushmuomala, kim bilan bo╩╗lmasin tabassum qilib gaplashadi. Birovni bexosdan turtib yuborsangiz, ko╩╗pincha u odam sizga kulib qarab, ba╩╝zan uzr so╩╗rab qo╩╗yadi. Lekin norveglar notanishlar bilan masofani jiddiy saqlaydilar. Ular bilan do╩╗st tutinish juda qiyin – ular odam bilan uzoq muomaladan keyingina o╩╗zlariga yaqin keltiradilar. Lekin do╩╗st deb qabul qilgandan so╩╗ng bu tuyg╩╗uga oxirigacha sodiq qoladilar.

Albatta, bu yerda ham millatchi va ayirmachilar bor (kurmak hamma yerda bo╩╗ladi). Lekin ular juda ozchilik va boshqa odamlar ularning ayirmachiligi kimgadir zarar yetkazishiga imkon bermaydilar.

Iqtisodi

Norvegiya – eng boy davlatlardan biri. Boy deganda yalpi puli ko╩╗pligini emas – odamlarining turmush darajasi juda yuqori ekanini nazarda tutyapman.

20-asrning 50-yillarigacha Norvegiya asosan ovchilik, baliqchilik va qishloq xo╩╗jaligi bilan kun ko╩╗rgan. Keyin uning sohillarida neft topilgan va bu mamlakat hayotini tubdan o╩╗zgartirgan.

Norvegiya Yevropa Ittifoqi a╩╝zosi emas. Ittifoqning bojsiz savdo hududidan tashqarida bo╩╗lgani uchun, bu mamlakatda narxlar juda baland. Shuningdek, ular o╩╗z valyutalaridan (Norvegiya kronasidan) foydalanadilar. Shimoliy mamlakat sifatida Norvegiya juda ko╩╗p mahsulotlarni import qiladi – lekin shu bilan birga o╩╗z qishloq xo╩╗jaligi va sanoatini importga yuqori bojlar solish bilan himoya qiladi. Osloda bir baton non 3-5 yevro, jamoat transportiga bir martalik chipta ham taxminan shuncha turadi.

Norvegiyada daromadlar aholi orasida nisbatan teng taqsimlangan. Bu yerda hashamatli mashina mingan boyvachchalarni uchratmaysiz. Bu jamiyatda o╩╗ta boylar va o╩╗ta qashshoqlar yo╩╗q. Ko╩╗pchilik norveglar kamtarona hayot kechiradilar. Daromadlari yetarli bo╩╗lsa ham, oddiy uylarda yashashadi, oddiy kiyimlarni kiyishadi. Boy odamlar ham juda o╩╗zlarini oddiy tutadilar. Bu jihatdan Norvegiyaliklar qadriyati bizning tariqatchilar falsafasiga o╩╗xshab ketadi. Katta kompaniya boshliqlari yoki menejerlari ham ishga avtobus, metro yoki velosipedda borishi mumkin.

Transport tizimi

Barcha katta shaharlar temir yo╩╗l va avtotrassalar bilan bir-biriga bog╩╗langan. Suv transporti ham juda yaxshi yo╩╗lga qo╩╗yilgan. Ko╩╗pchilik shaharlar dengiz bo╩╗yida bo╩╗lgani bois, bir joydan boshqa joyga avtotransport, poyezd yoki paromda borish mumkin.

Norvegiyaliklar velosipedda yurishni juda yoqtiradilar. Ekologik transport sifatida velosiped juda qadrlanadi. Mavjud avtomobillarning ham 70-80 foizi elektromobil: davlat benzin yoki dizelga yuradigan mashinalarga soliq solib, odamlarni elektromobillarga o╩╗tishga majbur qilgan. O╩╗zi neftga boy davlat uchun bu juda noodatiy siyosat. Ammo norveglar neft savdosida ham proteksionist siyosat olib boradilar: neftni boshqa davlatlarga sotib, o╩╗zlari undan foydalanmaslikka, unga qaram bo╩╗lmaslikka intiladilar. Bu bilan ekologiya – demakki, milliy manfaat himoya qilinadi.

Ta╩╝lim tizimi

Norvegiyada nafaqat o╩╗rta – oliy ta╩╝lim ham bepul. Hammaga bepul – hatto chet el fuqarolariga ham. Hujjatlari qabul qilingan va yashash xarajatlarini qoplay olishini tasdiqlagan har qanday odam bu yerga kelib tahsil olishi mumkin. Barcha universitetlar ingliz tilidagi o╩╗quv dasturlarni taklif qiladi.

Xususiy maktablar juda kam. U yerda asosan chet ellik diplomatlar farzandlari tahsil oladi. Mahalliy boylar o╩╗z farzandlarini hamma qatori davlat maktablariga yuboradilar – ular farzandlari jamiyat ichida o╩╗sishini, shu jamiyat muammolaridan boxabar bo╩╗lishini, yutuqlarga o╩╗z mehnatlari bilan erishishini istaydi.

Xulosa

Norvegiyaliklar – o╩╗z boyligidan boshi aylanmagan, ijtimoiy mas╩╝uliyatni ko╩╗p narsadan ustun qo╩╗yadigan xalq. Ularning bizga bir qarashda erish va yot tuyiladigan odatlari ko╩╗p. Lekin yaxshilab tahlil qilinsa, ulardan ko╩╗p narsani o╩╗rganish mumkin. Ular faqat bugun bilan yashamaydilar, chiroyli yashash, ortiqcha yeb-ichishdan ko╩╗ra farzandlariga ta╩╝lim berish, kelajakka sarmoya qilishni afzal ko╩╗radilar.

Biz bo╩╗lsa o╩╗zimizga sira yarashmaydigan millatchilik, diniy nafrat, mahalliychilik, molparastlik va obro╩╗parastlik kabi mayda qadriyatlar ortidan quvish bilan bandmiz. Boshqa xalqlar yutuqlarini tahlil qilib, ibrat olsa bo╩╗ladigan jihatlarini aytgan yurtdoshlarimizni ÔÇťg╩╗arbparastlikÔÇť, ÔÇťvatangadolikÔÇť yoki yana allanimalarda ayblash bilan ovoramiz. Xatolarimizni boshqalardan ham, o╩╗zimiznikilardan ham eshitishni xohlamaymiz.

O╩╗zbekistonning tabiiy boyliklari ham, inson resurslari ham yetarli. Bilim va iste╩╝dod bor. Ana shu manbalarni hamma uchun foydali, jamiyatni yuksaltiradigan o╩╗zanga soladigan falsafa – umumiy tushuncha yo╩╗q. Davlat bizni yaxshi ishchi qilishga urinmoqda, din – yaxshi musulmon qilishga. Bizni yaxshi odam qilish haqida hech kim qayg╩╗urmayapti. Bu hech kimga kerak emas, nazarimda.

6 thoughts on “Norvegiya: bir yilda olgan taassurotlarim”

  1. Qaniydi bizni xalq xam Norvegiya xalqi kabi boy badavlat yashasa
    Qullarni ozod qilishda eng qiyin ish Qullarni aslida ular qul emas hur ekanligiga ishontirish boÔÇślgan ekan, bizning davlatdagi qullarham bir kun tushunib qolishar
    Maqola uchun rahmat.

    1. Salom, menimcha odamzod, qandaydir darajaga koÔÇśtarilishi uchun, ikkita yoÔÇślni bosib oÔÇśtishi kerak, birinchsi~ qandaydir muammo (tushunmovchilikka) duch kelganda uni yengish uchun, oÔÇśzida kuch topib, shuni halqilaolsa va shundan saboq chiqara olsa, qandaydir qarajaga koÔÇśtariladi. ikkinchisi, bunga koÔÇśr~koÔÇśron xulosa chiqarib, yani qanaqadir muammoni (tushunmovchilikni ) toÔÇśligÔÇśicha anglamagan
      holda ish koÔÇśrish. Brinchisi qancha qiyin boÔÇślmasin toÔÇśgÔÇśrisi shuemasmikan? Ikkinchi holatda esa bu oÔÇśsha muammoni toÔÇśliq uch oÔÇślchamda koÔÇśrabilmadan yuzakiroq baxolash.

  2. Avvalam bor, usha oÔÇśzi uchun toÔÇśgÔÇśri boÔÇślgan muommoni koÔÇśra bilish qobilyatisiz bu ikki yoÔÇśldan foyda juda kam.

  3. Yaqindagi ├▓lyoning qadri b├▓lmas deganlari rostmi?!
    ├ĺzbekiston xalqi mustaqillikni hazm qilishi qiyin b├▓lyabti, SSSR ning tasiri hali ham bor, yani rahbarlarimiz xalqdan haligacha q├▓rqadimi, xalqni faqat bowqarish kerak emasku. Shu holda nima kutish mumkin xalqimizdan.

Fikr bildirish

Email manzilingiz chop etilmaydi.